Wanneer spreken we over pesten?
De grens tussen plagen en pesten is niet altijd even duidelijk: plagen is onschuldig en tijdelijk, gebeurt tussen gelijken en is eerder vriendschappelijk. We kunnen stellen dat wanneer plagen veelvuldig voorkomt en het voor de geplaagde vervelend wordt, we het als pestgedrag beschouwen. Pesten is doelbewust en langdurig, gebeurt met machtsverschil, met het doel iemand te kwetsen of pijn te doen. Petskoppen zijn meestal dezelfden, de slachtoffers ook …
Ruziemaken mag … het helpt om sociale vaardigheden te ontwikkelen.
Hoe ga je om met agressie, hoe onderhandel je, wanneer ga je te ver?
Er moet dus een zone blijven waarbinnen jongeren kunnen plagen en ruziemaken. Pesten komt vooral voor op momenten dat de klasgroep ontsnapt aan het toezicht van volwassenen.
Hoe gebeurt pesten?
- Verbaal: woorden worden als wapens gebruikt, uitschelden of afdreigen, een grote mond opzetten of vernederende opmerkingen maken, roddelen of leugens verspreiden …
- Fysiek: slaan en duwen, krabben en schoppen, vechten …
- Uitsluiten of negeren.
- Materieel: stelen of vernietigen, iets gooien of laten verdwijnen …
- Steaming: iemand intimideren totdat zij/hij geld voor een voorwerp afgeeft.
- Cyberpesten: via de media zoals sms, chatten of e-mail. De anonimiteit laat zich verleiden tot grove beledigingen of zware dreigementen.
Vooroordelen rond pesten
- Pesten gaat vanzelf over. Pesten wordt alleen maar erger als er niets aan gedaan wordt.
- Het slachtoffer lokt het zelf uit. Ja en neen, het is soms mogelijk. Maar dan nog is pestgedrag niet toegelaten!
- Van pesterijen word je gehard. Pesterijen ‘breken’ slachtoffers. De gepesten worden onzeker en krijgen minderwaardigheidsgevoelens. Pesten is dus geen stimulans maar een belemmering in de ontwikkeling.
Identificatie van slachtoffers en pesters
Signalen van slachtoffers:
- ze worden vaak uitgelachen
- ze maken een ongelukkige indruk
- zij lijken niet echt vrienden te hebben
- ze worden vaak als laatste gekozen
- ze geven een onzekere indruk
- hun bezittingen worden beschadigd
- ze komen niet graag naar school
- ze zijn regelmatig afwezig
Signalen van pestkoppen:
- ze zijn tegendraads
- ze proberen in allerlei situaties te overheersen
- ze aanvaarden geen tegenwerking
- ze doen heimelijk of roddelen
- ze lachen iemand uit
- ze intimideren of gebruiken grove taal
- ze sluiten iemand uit
- ze maken dingen stuk
Pesten, er is altijd wat aan te doen
Tips voor jongeren die gepest worden:
- Steeds pesten komen melden.
- De gepeste is niet schuldig. Soms kan zij/hij leren assertiever te reageren.
- Maak de pesters goed duidelijk dat je dit niet leuk vindt.
- De pester gewoon negeren.
- Zoek je vrienden op en praat er met hen over.
Tips voor jongeren die pesten:
- tracht te luisteren naar wat anderen of de gepeste tegen jou zeggen.
- je bent verantwoordelijk voor je gedrag en de gevolgen ervan.
- zoek een zinvolle bezigheid tijdens de pauzes of een echt leuke hobby.
Tips voor iedereen die af en toe meedoet:
- als jij niet meedoet, zal de pester alleen staan.
- zoek echte vrienden op, geen pesters.
- hoe zou jij reageren als je dit overkwam?
- meld het pesten aan de leerkracht of leerlingbegeleiding.
- in plaats van mee te doen, kan je overwegen om er een halt aan te roepen.
Mogelijke gevolgen van pesten
Wanneer we goed beseffen tot wat pesten kan leiden, dan kunnen we zeker onze ogen hier niet voor sluiten. Integendeel, het is belangrijk dat het hele schoolteam zich hiervan bewust is en zich bereidt toont om alles eraan te doen om ‘pesten’ een halt toe te roepen!
Het slachtoffer kan …
- zich meer onzeker gedragen en een negatief zelfbeeld krijgen
- zich eenzaam en in de steek gelaten voelen
- schoolangst, maar ook andere angsten krijgen
- concentratiestoornissen vertonen en een verslechtering van de resultaten
- zelfvertrouwen verliezen én vertrouwen in anderen
- geen initiatief meer nemen en zich terugtrekken
- zelfs depressief worden en zelfmoordgedachten vertonen …
De pester kan …
- moeite blijven ondervinden tot een positieve omgang met anderen
- op lange termijn geen vrienden meer overhouden
- zich in de ‘pestrol’ vastwerken en de grootste moeilijkheden ondervinden om haar/zijn gedrag te veranderen
- op latere leeftijd met de maatschappij botsen (ontslag, crimineel gedrag …)
Een pestactieplan is dus noodzakelijk!
Jongeren durven vaak niet de stap zetten naar volwassenen om te zeggen dat ze gepest worden:
- ze schamen zich voor wat hen overkomt
- ze zijn bang dat ze niet geloofd worden
- ze vrezen nog meer pesterijen uit wraak
- ze denken dat ze zelf de schuld zullen krijgen
Bij een vermoeden van pesten dienen we als opvoeders onze aandacht te verhogen en nog beter te observeren. Meestal wordt niet alles verteld. Ook ouders kunnen pesterijen melden. Dit wordt ernstig genomen en verder opgevolgd. De ouders worden op de hoogte gehouden en gevraagd constructief mee te werken.
Dan rijst de vraag wat er concreet moet gebeuren. Duidelijke en uniforme afspraken zijn belangrijk. Het pestactieplan met volgende afspraken treedt in werking.
Schoolafspraken
Afspraak 1
Bij het begin van het schooljaar neemt de klastitularis met de klasgroep niet alleen het schoolreglement door, maar ook de afspraken rond pesten. Er wordt duidelijk gesteld dat ‘pestgedrag’ niet op onze school thuishoort en dat er eventueel maatregelen kunnen volgen.
Afspraak 2
Bij problemen kunnen jongeren steeds terecht bij de klastitularis of de leerlingbegeleiding (in feite elke leerkracht). Elke vraag of melding zal ernstig genomen worden. Hulp vragen of pesten melden is niet hetzelfde als ‘klikken’. Er staat ook een pestdoos op het secretariaat waarin briefjes over pesten kunnen gepost worden.
Afspraak 3
In de eerste graad wordt er jaarlijks expliciet een project rond pesten uitgewerkt. In de tweede en derde graad indien gewenst of nodig. Er wordt ook elk jaar op school aandacht gegeven aan de week ‘kies kleur tegen pesten’ (week voor de krokusvakantie).
Afspraak 4
Bij melding van pestgedrag worden zowel het slachtoffer als de pester gehoord. Ze krijgen eerst de kans om het zelf bij te leggen en er wordt op de klasafspraken rond pesten gewezen. Het kan ook zinvol zijn dat er een klasgesprek plaats heeft, bv. als er meerdere leerlingen bij betrokken zijn.
Afspraak 5:
Blijft het pesten duren, dan volgen er sancties.
- De eerste keer: een straftaak maken over pesten
- De tweede keer: een strafstudie en de ouders inlichten
- De derde keer: een gedragsovereenkomst met verdere sancties, eventueel uitsluiting
- Bij elke volgende melding van pesten: apart zitten tijdens de pauzes gedurende één of meerdere dagen (afhankelijk van de graad van pesten)
- Na elke sanctie wordt de pester gevraagd zijn verontschuldigingen aan de gepeste aan te bieden.
Afspraak 6
De ouders worden bij de inschrijving via het schoolreglement op de hoogte gebracht van
het pestactieplan. Het is terug te vinden op de website van de school en op smartschool.
Klasafspraken
- Respect tonen voor elkaar als persoon, ook de mening van anderen respecteren
- Respect voor het bezit van anderen hebben
- Indien gewenst, elkaar met rust laten
- Indien nodig, elkaar helpen
- Bij een conflict, trachten te overleggen en naar een oplossing zoeken
- Eerlijk zijn , tegenover elkaar en tegenover de leerkrachten
- Opbouwende opmerkingen aanvaarden
- Op je taalgebruik letten en niet roddelen over elkaar
- Niemand uitdagen, uitschelden of pesten
- Niemand beoordelen op zijn uiterlijk (kledij, lichaamsbouw,…)
- Niemand uitlachen over de manier waarop hij/zij Nederlands spreekt, omdat hij/zij iets niet goed kan …
- Niemand uitsluiten omdat hij/zij van een ander land komt of om wat voor reden ook.
Nuttige links
